Motosiklet harekete geçtiği anda birkaç kez sağa sola sapıyor, sürücü gidonla peş peşe düzeltme yapıyor ve ancak hız biraz arttığında çizgi toparlanıyorsa sorun çoğu zaman ilk birkaç saniyedeki kumanda koordinasyonundadır.
Bu durum özellikle motosiklete yeni başlayanlarda görülür. Debriyaj kavramaya başlar, motosiklet hareket eder fakat hız henüz çok düşüktür. Sürücü bir yandan ayağını kaldırmaya, diğer yandan gazı ve yönü kontrol etmeye çalışır. Hareketlerden biri sertleştiğinde küçük bir sapma hızla büyüyebilir.
Kalkışın rahatlaması için gidonu daha fazla çevirmek değil, motosiklete verilen komutları daha düzenli hale getirmek gerekir.
Yalpalama tam olarak hangi anda başlıyor?
Önce sorunu üç parçaya ayırmak faydalıdır.
Motosiklet daha hareket etmeden dengeniz bozuluyorsa oturuş ve ayak kullanımı ön plandadır.
Hareket başlıyor fakat debriyaj bırakılırken motosiklet sağa sola kaçıyorsa güç aktarımındaki düzensizlik önem kazanır.
İlk birkaç metre sorunsuz geçiyor ancak normal sürüşte de gidon kararsız davranıyorsa artık yalnızca kalkış tekniğine odaklanmak doğru değildir. Lastik, direksiyon veya başka mekanik noktalar da kontrol edilmelidir.
Yeni sürücüde görülen tipik kalkış yalpalaması ise çoğunlukla ilk hareket ile ayakların peglerin üzerine alınması arasındaki kısa sürede ortaya çıkar.
İlk hata çoğu zaman debriyaj kolunda başlar
Manuel motosikletin debriyajı, otomobildeki basit bir aç-kapa anahtarı gibi kullanılmaz.
Kol bırakılırken motor gücünün arka tekerleğe aktarılmaya başladığı bir geçiş alanı vardır. MSF başlangıç eğitiminde bunu “friction zone” olarak ele alır ve duruştan hareket etmenin temel becerilerinden biri olarak ayrı şekilde çalıştırır.
Yeni sürücü bu bölgeden hızlı geçerse motosiklet beklenenden sert hareket edebilir.
Ardından refleks olarak debriyaj tekrar çekilir. Motosiklet yavaşlar. Sürücü yeniden bırakır ve tekrar hızlanır.
Böylece motosiklet ilk iki metrede sabit hız kazanmak yerine sürekli hızlanıp yavaşlar.
Sürücü de her hız değişimini gidon hareketiyle düzeltmeye çalışır.
Daha kolay yöntem, debriyajı motosikletin yürümeye başladığı bölgede kısa süre kontrollü tutmaktır. Hareket düzenli hale geldikçe kol bırakılmaya devam edilir.
Yamaha'nın sürüş talimatlarında da kalkış sırasında gazın kademeli açılması ve debriyajın yavaşça bırakılması birlikte tarif edilir.
Gaz kolundaki kararsızlık motosikleti de kararsızlaştırır
Kalkış sırasında çok gaz vermek tek sorun değildir.
Gazı sürekli açıp kapatmak da motosikletin hızını tahmin etmeyi zorlaştırır.
Örneğin sürücü biraz gaz verir ve motosiklet hareket eder. Hızlandığını hissedince gazı tamamen kapatır. Motosiklet yavaşlar. Düşecekmiş gibi hissedince bu kez tekrar gaz açar.
Birkaç saniyelik kalkış sırasında üç veya dört farklı güç değişimi oluşabilir.
Böyle bir durumda gidonu tamamen sakin tutmak zorlaşır.
Hedef belirli bir devir sayısını ezberlemek değildir. Farklı motosikletlerin motor karakteri aynı olmaz. Ama gaz hareketinin yumuşak ve tahmin edilebilir olması gerekir.
Motoru bağırtıp debriyajla kontrol etmeye çalışmak da iyi bir başlangıç alışkanlığı değildir.
Ayakları yerde yürütmek güvenli hissettirebilir ama dengeyi bozabilir
Yeni başlayan sürücü bazen motosiklet hareket ettikten sonra bile iki ayağını asfaltın hemen üzerinde tutar.
Bunun nedeni açıktır: motosiklet yana giderse hemen yere basabilmek.
Ancak bu yöntem birkaç metre devam ettiğinde sürüş pozisyonu sürekli değişebilir. Bir ayak yere diğerinden daha fazla sürtünür veya sürücü kalçasını bir tarafa kaydırır. Küçük ağırlık değişimleri motosiklete de yansır.
Bunun tersi de doğru değildir. Motosiklet henüz düzgün biçimde ilerlemeye başlamadan iki ayağı birden aceleyle kaldırmak da gereksiz zorluk yaratabilir.
Daha kullanışlı sıra şöyledir:
Motosikleti yürüt → yönün düzeldiğini hisset → ayakları peglerin üzerine yerleştir.
Bu hareket zamanla düşünmeden yapılan tek bir kalkışa dönüşür.
Ön tekerleğin dibine bakmak düz gitmeyi kolaylaştırmaz
Dengesini kaybetmekten çekinen sürücünün gözü genellikle yere iner.
Ön tekerleğin birkaç metre önündeki çizgi takip edilmeye başlanır. Motosiklet biraz sağa kaydığında bu hareket hemen fark edilir ve gidona müdahale gelir.
Sorun, çok yakın bir noktaya bakıldığında küçük yön değişikliklerinin büyük görünmesidir.
Sürücü fazla düzeltme yaptığında motosiklet diğer tarafa geçer. Ardından ters yönde ikinci bir düzeltme gelir.
Böylece aslında küçük başlayan sapma sürücünün müdahaleleriyle sağ-sol hareketine dönüşebilir.
Kalkış sırasında görüşü motosikletin hemen önüne kilitlemek yerine gidilecek yöne taşımak daha kullanışlıdır.
Gidonu düz tutmak ile gidonu kasmak aynı şey değildir
Yalpalamayı hisseden sürücü çoğu zaman ellerini daha fazla sıkar.
Omuzlar sertleşir ve dirsekler kilitlenmeye yaklaşır.
Bu durumda sürücünün üst gövdesindeki küçük hareketler gidona daha kolay taşınabilir. Motosikletin kendi küçük düzeltmeleri de sürücü tarafından gereğinden fazla hissedilir.
Ardından sürücü bu hareketlere karşılık vermeye başlar.
Sağ.
Sol.
Tekrar sağ.
Kalkış boyunca gidonla küçük bir mücadele oluşur.
Kumandaları gevşek bırakmak gerekmez. Ancak gidona tutunarak denge sağlamaya çalışmak yerine gövdeyi dengeli tutup elleri kumandaları yönetmek için kullanmak daha uygundur.
İlk üç metreyi ayrı bir beceri olarak çalışın
Kalkış pratiğini uzun sürüşlerle birleştirmek zorunda değilsiniz.
Düz, geniş ve trafiğe kapalı uygun bir alanda yalnızca ilk birkaç metre üzerinde çalışılabilir.
İlk denemelerde amaç hız kazanmak değil, her seferinde aynı şekilde hareket etmektir.
Debriyajı kavrama bölgesine getirin. Motosiklet yürümeye başladığında gazı sakin tutun. Bakışınız ileride olsun. Araç düzgün ilerlediğinde ayaklarınızı yerden alın.
Beş veya on metre sonra kontrollü şekilde durun ve tekrar başlayın.
MSF'nin temel eğitim programında da kavrama bölgesi çalışması ile kalkış-duruş koordinasyonu birbirinden ayrı temel alıştırmalar olarak yer alır.
Bu çalışma sırasında hızlı kalkış yapmaya uğraşmak gereksizdir.
Amaç, on denemenin dokuzunda benzer ve sakin bir başlangıç yapabilmektir.
Yalpalama başladığında ne yapmamak gerekir?
Motosiklet ilk metrelerde sağa sola hareket etmeye başladığında en kötü tepkilerden biri gidonu hızlı biçimde ters yönlere çevirmektir.
İkinci hata, paniğe kapılıp gazı tamamen kapatmak ve debriyajı aniden çekmektir. Hız bir anda daha da düşebilir.
Kontrol edilebilir hafif bir kararsızlıkta bakışı ileri taşımak, üst gövdeyi rahatlatmak ve güç aktarımını düzgün tutmak genellikle daha faydalıdır.
Ancak motosiklet belirgin biçimde kontrolden çıkıyorsa egzersizi zorlamak yerine güvenli şekilde durmak gerekir.
Yeni sürücünün hedefi “ne olursa olsun kurtarmak” değil, hatalı kalkışı güvenli biçimde sonlandırıp yeniden denemek olmalıdır.
Arka fren ne zaman yardımcı olabilir?
Düşük hız becerilerinde arka fren kullanılabilir.
Özellikle dar alan manevralarında debriyaj, gaz ve hafif arka fren birlikte motosikletin hareketini daha hassas yönetmeye yardımcı olabilir. MSF'nin düşük hız çalışmalarında da bu üç kumandanın koordinasyonu üzerinde durulur.
Fakat yeni başlayan bir sürücünün düz zemindeki normal kalkışını gereksiz yere karmaşıklaştırmasına gerek yoktur.
Önce debriyaj ve gazla temiz bir kalkış öğrenmek daha basittir.
Düşük hız manevraları geliştikçe arka fren kullanımını ayrı bir beceri olarak çalışmak daha anlamlı olur.
Yokuşta aynı sorun neden büyür?
Eğim, kalkıştaki görev sayısını artırır.
Motosiklet geriye gitmek ister. Sürücü fren kullanırken aynı anda debriyaj kavramasını ve gazı ayarlamak zorunda kalır.
Düz zeminde debriyaj kavrama noktası henüz oturmamışsa yokuşta sürücünün hareketleri daha aceleci hale gelebilir.
Gaz fazla açılır.
Debriyaj hızlı bırakılır.
Motosiklet öne atılır.
Sürücü tekrar kumandalara müdahale eder ve yalpalama başlayabilir.
Bu nedenle düz zemindeki kalkış hâlâ tutarlı değilse yokuş çalışmasını yoğun trafik içinde denemek yerine önce kontrollü ortamda temel hareketi oturtmak daha uygundur.
Yolcuyla pratik yapmak doğru başlangıç değil
Yolcu motosikletin kütlesini ve ağırlık dağılımını değiştirir.
Tek başına kalkışta zorlanan sürücünün yolcuyla yaptığı aynı hareket farklı hissedebilir. Daha fazla yükün harekete geçirilmesi gerekir ve yolcunun küçük gövde hareketleri de ilk metrelerde hissedilebilir.
Bu nedenle kalkış ve düşük hız becerileri oturmadan yolcuyla pratik yapmak gereksiz yere zorluğu artırır.
Önce sürücünün tek başına motosiklet üzerinde rahat olması gerekir.
Her kalkış yalpalaması sürüş hatası değildir
Buraya kadar anlatılanlar yeni sürücülerdeki tipik koordinasyon sorunları için geçerlidir.
Fakat motosikletin teknik durumunu göz ardı etmemek gerekir.
Şu senaryoyu düşünün:
Kalkıştan sonra hız yükseliyor fakat motosiklet hâlâ düz gitmek istemiyor. Gidonda alışılmadık hareket sürüyor veya motosiklet sürekli belirli bir tarafa çekiyor.
Bu durumda “ben kalkışı beceremiyorum” diyerek devam etmek doğru olmaz.
Lastik basıncı ve lastik durumu, tekerlekler, direksiyon sistemi, süspansiyon ve motosikletin genel mekanik durumu kontrol edilmelidir.
Özellikle daha önce sorunsuz kullanılan bir motosiklette yalpalama aniden başladıysa sürücü tekniğinden önce teknik değişiklik olup olmadığı da düşünülmelidir.
Sürücü kaynaklı yalpalama nasıl anlaşılır?
Basit bir ayrım yapılabilir:
| Belirti | Daha anlamlı kontrol |
|---|---|
| Yalnızca ilk birkaç metrede oluyor | Kalkış tekniği |
| Debriyaj bırakılırken başlıyor | Kavrama kontrolü |
| Gaz aç-kapa yaptıkça artıyor | Gaz kullanımının yumuşatılması |
| Ayaklar kaldırılırken başlıyor | Ayakların zamanlaması ve gövde dengesi |
| Gidonu sıktıkça büyüyor | Üst gövde ve kol gerginliği |
| Hız yükseldiğinde tamamen kayboluyor | Düşük hız koordinasyonu |
| Normal sürüşte de devam ediyor | Mekanik kontrol |
| Her zaman aynı tarafa çekiyor | Sürücü pozisyonu ve motosiklet birlikte değerlendirilmeli |
Bu tablo kesin teşhis değildir. Ancak sorunun hangi bölümde aranacağını anlamayı kolaylaştırır.
Kalkış çalışmasında neyi ölçmelisiniz?
Hızınızı değil, tekrarların tutarlılığını.
Bir kalkış çok düzgün olup sonraki üç kalkışta motosiklet sağa sola gidiyorsa hareket henüz otomatikleşmemiş demektir.
Kendinizi şu dört noktada kontrol edin:
Debriyaj her denemede benzer hızla mı bırakılıyor?
Gaz kolu sakin mi?
Bakış ileride mi?
Ayaklar motosiklet yürüdükten sonra tek ve kararlı bir hareketle mi peglerin üzerine geliyor?
Bu dört unsur birbirine yaklaştıkça kalkıştaki sağ-sol düzeltmeler de genellikle küçülür.
Motosiklet kalkışta yalpalıyorsa ilk neyi düzeltmelisiniz?
Her şeyi aynı anda değiştirmeye çalışmayın.
Önce debriyajın kavrama bölgesini tanıyın. Motosikleti birkaç metre yalnızca düzgün yürütmeyi öğrenin.
Ardından bakışınızı düzeltin.
Sonraki denemelerde ayakların ne zaman toplandığına dikkat edin.
En son gidondaki gereksiz düzeltmeleri azaltmaya odaklanın.
Böylece hangi değişikliğin gerçekten işe yaradığını da anlayabilirsiniz.
Kalkış düzgün olduğunda hareket oldukça sade görünür: debriyaj kontrollü biçimde güç aktarır, gaz büyük sıçramalar yapmaz, motosiklet yürümeye başlar ve sürücü kısa süre içinde normal sürüş pozisyonuna geçer.
İlk birkaç metrede dengeyi sağlayan şey çok sayıda hızlı düzeltme değil, birkaç doğru hareketin aynı ritimde yapılmasıdır.



