Zinciri kontrol ederken garip bir durum fark edebilirsiniz: Arka tekerlek bir konumdayken zincirin boşluğu normaldir. Tekerleği biraz çevirdiğinizde zincir belirgin biçimde sıkılaşır. Birkaç tur sonra yeniden gevşek görünür.
Burada doğrudan ayar somunlarına yönelmek doğru başlangıç değildir. Çünkü sorun yalnızca zincirin genel olarak gevşemesi olmayabilir.
Motosiklet zinciri bazı noktalarda gergin, bazı noktalarda gevşekse önce değişimin zincirin belirli bir bölümünü mü, yoksa tekerleğin dönüşünü mü takip ettiği anlaşılmalıdır.
Bu ayrım; sıkışmış bakla, düzensiz zincir aşınması, dişli problemi veya hizalama sorunu arasında daha anlamlı bir teşhis yapmayı sağlar.
Tek ölçüm yerine bir tam turu izleyin
Zincir boşluğunu bir kez ölçüp karar vermek, bu problemde yeterli değildir.
Honda, zincir boşluğunun zincir boyunca birkaç farklı konumda kontrol edilmesini ister. Ölçüm noktaları arasında belirgin fark bulunması, bazı bağlantıların kıvrılmış veya hareketi kısıtlanmış olabileceğine işaret edebilir. Üretici ayrıca zincirin tekerlek hareketi sırasında düzgün ilerleyip ilerlemediğinin kontrol edilmesini önerir.
Kontrole başlamadan önce motosikletinizin kendi kılavuzuna bakın. Çünkü zincirin hangi konumda, hangi noktadan ve ne kadar boşlukla ölçüleceği modele göre değişir.
Örneğin bazı motosikletler yan ayakta ölçülürken farklı modellerde başka bir yöntem kullanılabilir. Evrensel bir “şu kadar milimetre olmalı” değeri yoktur. Honda da ölçüm yönteminin motosiklete göre değiştiğini özellikle belirtiyor.Global
Önce zincirde bir “desen” arayın
Sorunu anlamanın pratik yolu, ölçüm değerinden önce tekrar eden davranışı bulmaktır.
Motor kapalı ve şanzıman boşta olsun. Arka tekerleği elle küçük miktarlarda ilerletin. Zincirin aynı ölçüm noktasındaki boşluğunu birkaç farklı konumda karşılaştırın.
Dört farklı noktada yaptığınız ölçüm örneğin şöyle davranabilir:
| Konum | Gözlem |
|---|---|
| A | Normal |
| B | Biraz daha sıkı |
| C | Belirgin biçimde gergin |
| D | Yeniden gevşek |
Buradaki asıl bilgi C noktasının kaç milimetre olduğu değil, neden yalnızca belirli bir konumda ortaya çıktığıdır.
Artık iki şeyi ayrı ayrı takip edebilirsiniz: zincirin hangi baklalarının o sırada iki dişli arasında bulunduğunu ve arka tekerleğin hangi açıda olduğunu.
Gerginlik aynı zincir bölümünü takip ediyorsa
Zincirin üzerine zarar vermeyecek küçük bir referans işareti koyduğunuzu düşünelim.
Tekerleği çevirdikçe gerginliğin en fazla olduğu durum sürekli aynı bağlantı grubuyla birlikte hareket ediyorsa, zincirin o bölümünü daha dikkatli incelemek gerekir.
Burada iki ihtimal öne çıkar:
Baklalardan biri rahat hareket etmiyordur.
Bağlantı dişlinin çevresinden geçtikten sonra kolayca doğrulmuyor olabilir.
Zincirin aşınması bütün uzunluğu boyunca aynı değildir.
Bazı bağlantıların çalışma boşluğu diğerlerinden farklı hale gelmiş olabilir.
Honda, zincir hareketi sırasında takılan veya düzgün hareket etmeyen bağlantıları kontrol edilmesi gereken bir durum olarak tanımlıyor. Hasarlı, paslı veya hareketi bozulmuş bir zincirle sürüşe devam etmek yerine zincirin incelenmesini öneriyor.
Sıkışmış bakla nasıl görünür?
Her zaman dramatik bir görüntü oluşmaz.
Sorunlu bağlantı, arka dişlinin üzerinden ayrıldıktan sonra zincirin geri kalanıyla aynı doğrultuya hemen dönemeyebilir. Hafif açı yaparak birkaç santimetre ilerleyebilir.
Başka bir işaret ise zinciri elle kontrol ederken bazı bağlantıların diğerlerinden daha dirençli hareket etmesidir.
Pas veya yoğun kir de hareketi bozabilir. Ancak yalnızca kirli görünmesi, bağlantının mekanik olarak hasarlı olduğu anlamına gelmez.
Önce motosiklet üreticisinin ve zincir üreticisinin önerdiği yöntemle temizlik ve yağlama yapılabilir. Honda, kirli zincirin uygun temizleyici ve yumuşak fırçayla temizlenmesini; ardından doğru noktaların yağlanmasını öneriyor. Honda Global
Temizlik sonrasında aynı bağlantı hâlâ zor hareket ediyorsa konu artık yalnızca bakım eksikliği değildir.
“Zincir uzamış” ifadesi neyi anlatıyor?
Motosiklet kullanıcıları genellikle zincirin zamanla uzadığını söyler.
Buradaki değişim, metal plakaların lastik gibi çekilip uzaması değildir. Zincirin çalışan yüzeylerinde oluşan aşınma, bağlantıların toplam adım uzunluğunu zamanla artırır.
Üstelik bütün zincir aynı koşullarda aşınmayabilir.
Yetersiz bakım, kir, su, hatalı gerginlik veya bağlantılardaki yerel sorunlar belirli bölgelerin farklı davranmasına yol açabilir. Honda da hem fazla sıkı hem de fazla gevşek zincirin doğru çalışma koşulu olmadığını; zincir ve dişlilerin kullanım sırasında birlikte aşındığını belirtiyor.
Bu yüzden zincirin bir bölümünde normal, başka bölümünde çok farklı boşluk görülmesi yalnızca “ayar biraz kaçmış” şeklinde değerlendirilmemelidir.
En gevşek noktaya göre ayar yaparsanız ne olur?
Zincirin gevşek görünen bölümünü bulup ayar somunlarını sıkmak ilk bakışta mantıklı gelebilir.
Sorun şu ki tekerlek döndüğünde zincirin zaten sıkı olan bölümü tekrar çalışma hattına gelecektir.
Bu kez zincir gereğinden fazla gerilebilir.
Bazı Yamaha servis dokümanlarında bu yüzden arka tekerleğin birkaç kez döndürülmesi ve zincirin en sıkı konumunun bulunması istenir. Kontrol ve ayar bu nokta üzerinden yapılır.
Fakat burada önemli bir sınır vardır:
En sıkı noktayı doğru değere ayarladığınızda diğer bölüm aşırı gevşek kalıyorsa zinciri ayarlayarak problemi çözmüş sayılmazsınız.
Büyük farkın nedenini bulmanız gerekir.
Fazla gergin zincir daha iyi değildir
Bazı sürücüler zincirin gevşek görünmesini istemediği için boşluğu minimumda tutmaya çalışır.
Zincirin çalışma mantığı buna uygun değildir.
Arka süspansiyon hareket ederken ön dişli, salıncak pivotu ve arka aks arasındaki geometri değişir. Zincirin bu hareket için gereken payı bulunmalıdır.
Yamaha, hatalı derecede düşük zincir boşluğunun motor ve motosikletin diğer önemli parçalarına fazladan yük bindirebileceği konusunda uyarıyor. Fazla gevşek zincir de zincirin atlamasına veya başka parçalara zarar vermesine yol açabilir.
Dolayısıyla hedef “olabildiğince gergin” bir zincir değildir.
Hedef, kendi motosikletiniz için üreticinin verdiği çalışma aralığıdır.
Sorun zincirde değilse arka dişliye bakın
Gerginlik farkı her zaman aynı zincir bölümünü takip etmiyorsa ikinci bir test yapılabilir.
Arka tekerleğin belirli bir noktasını referans alın. Birkaç tam tur boyunca en sıkı zincir konumunun tekerlek üzerindeki aynı açıya yakın yerde oluşup oluşmadığını izleyin.
Zincirin farklı bölümleri ölçüm alanından geçmesine rağmen sorun sürekli tekerleğin aynı konumunda tekrar ediyorsa arka dişli ve taşıyıcı tarafının da kontrol edilmesi gerekir.
Örneğin dişlinin merkezden kaçık dönmesi, çalışma yarıçapının tekerlek dönüşü boyunca değişmesine yol açabilir.
Bu noktada gözle tahmin etmek yerine salınım ve merkezleme kontrolü yapılması daha doğrudur.
Regina, yeni dişlilerin montajından sonra eksantriklik veya yalpalama bulunmadığının kontrol edilmesini özellikle istiyor. Aynı teknik doküman ön ve arka dişli hizasının da kontrol edilmesini öneriyor.
Tekerlek hizası nerede devreye giriyor?
Zinciri gererken arka aksın sağ ve sol tarafındaki ayar birbirine uygun ilerlemelidir.
Tekerlek düzgün hizalanmazsa zincir dişliler üzerinde ideal doğrultuda hareket etmez.
Bu durum her tekerlek turunda oluşan tek bir “sıkı noktanın” doğrudan sebebi olmak zorunda değildir. Fakat zincir ve dişlilere istenmeyen yanal yük bindirebilir ve aşınma düzenini bozabilir.
Yamaha'nın resmi kılavuzlarında ayar sonrasında iki taraftaki zincir gerdiricilerin aynı konumda olduğunun ve zincirin düzgün hareket ettiğinin doğrulanması istenir.
Dolayısıyla düzensiz zincir gerginliği görüldüğünde aks hizasını da kontrol listesinin dışında bırakmamak gerekir.
Ön ve arka dişlinin şekline de bakın
Zincir kilometre boyunca tek başına aşınmaz.
Her bağlantı sürekli ön ve arka dişlinin yüzeylerine oturur. Bu nedenle üç parça birbirini etkiler.
Honda, zincir kontrolünde dişlilerin de aşınma, deformasyon ve hasar açısından incelenmesini öneriyor. Zincirin düzgün hareket etmemesi veya dişlinin zincirle sağlıklı kavraşamaması, kontrol gerektiren durumlar arasında.
Regina da aşınmış veya hasarlı dişliler üzerine yeni zincir takıldığında yeni parçanın daha hızlı aşınabileceğini belirtiyor.
Bu yüzden eski zincirin sonuna geldiği bir aktarma sisteminde yalnızca zinciri incelemek eksik kalabilir.
Temizlik sonrası yeniden ölçün
Zincir yoğun biçimde kirliyse ilk ölçümden sonra hemen parça değişimi kararı vermek gerekmeyebilir.
Önce uygun bakım yapılabilir.
Honda'nın önerisinde zincir temizleniyor, kurutuluyor ve ardından yağlanıyor. Üretici yüksek basınçlı yıkama ve uygun olmayan temizlik yöntemlerinin zincir elemanlarına zarar verebileceği konusunda da uyarıyor.
Bakım sonrasında arka tekerleği tekrar çevirin.
Daha önce sert hareket eden bağlantılar artık normal ilerliyorsa sorun yüzey kirliliği veya bakım eksikliğiyle ilişkili olabilir.
Fakat aynı gerginlik farkı olduğu gibi duruyorsa ayarla gizlemeye çalışmayın.
Hangi durumda zinciri kullanmaya devam etmemek gerekir?
Tek başına küçük bir ölçüm farkı, zincirin hemen çöpe ayrılması gerektiğini göstermez.
Daha önemli olan zincirin genel davranışıdır.
Şu belirtiler birlikte görülüyorsa ayrıntılı kontrol gerekir:
- belirli bağlantılar kıvrık kalıyor veya zor hareket ediyor,
- tekerlek çevrildikçe zincir boşluğu büyük ölçüde değişiyor,
- makara veya bağlantılarda fiziksel hasar görülüyor,
- dişlilerde belirgin aşınma ya da deformasyon bulunuyor,
- doğru ayara rağmen zincir kısa sürede yeniden bozuluyor.
Honda, zincir düzgün hareket etmiyorsa veya zincir ve dişlilerde hasar görülüyorsa parçaların profesyonel olarak kontrol edilmesini öneriyor.
Dört ölçümle hızlı teşhis
Evde ayrıntılı sökme işlemi yapmadan önce basit bir kayıt hazırlayabilirsiniz.
Arka tekerleği dört yaklaşık konuma getirin ve her seferinde üreticinin tarif ettiği noktadan zincir boşluğunu ölçün.
Değerlerin birbirine yakın olup olmadığına bakın.
Ardından en sıkı bölümde hangi zincir bağlantılarının bulunduğunu işaretleyin.
Bir sonraki birkaç turda:
Sıkılık zincir üzerindeki işaretle birlikte dolaşıyorsa:
Zincirin o bölümüne odaklanın.
Sıkılık zincirin farklı bölümleri geçmesine rağmen tekerleğin aynı açısında tekrarlanıyorsa:
Dişli, taşıyıcı veya dönen parçaların merkezlemesi kontrol edilmelidir.
Her yerde benzer boşluk var fakat değer üretici sınırının dışındaysa:
Sorun büyük olasılıkla genel zincir ayarı tarafındadır.
Hem fark büyük hem de baklalar düzgün hareket etmiyorsa:
Ayar yapmadan önce zincirin fiziksel durumu değerlendirilmelidir.
Bu yöntem servis ölçümünün yerini tutmaz. Fakat problemin hangi tarafta aranacağını ciddi biçimde daraltabilir.
Motosiklet zinciri bir yerde gergin bir yerde gevşekse ne yapmalısınız?
İlk refleksiniz zinciri sıkmak olmasın.
Önce motosikletin kendi kılavuzundaki ölçüm yöntemini bulun. Tekerleği tam bir çevrim boyunca ilerletin ve zincirin davranışını karşılaştırın.
Sonra değişimin zincirle mi yoksa tekerlek dönüşüyle mi hareket ettiğini anlamaya çalışın.
Aynı zincir bölümü sürekli farklı davranıyorsa bağlantılar ve düzensiz aşınma öne çıkar. Değişim tekerleğin aynı konumunda tekrarlanıyorsa dişli ve taşıyıcı tarafı ayrıca incelenmelidir. Arka aks hizası ve iki dişlinin durumu da kontrolün parçasıdır.
En önemlisi, gevşek bölümü ideal göstermek uğruna sıkı bölümü gereğinden fazla germemektir.
Zincir ayarının amacı görüntüyü düzeltmek değildir. Aktarma sisteminin bütün tekerlek turu boyunca doğru çalışma aralığında kalmasını sağlamaktır.



