Anasayfa » Marşa Bastığınızda Supap Neden Tam Kapanmıyor? Motosiklet Dekompresörünün Görevi

Marşa Bastığınızda Supap Neden Tam Kapanmıyor? Motosiklet Dekompresörünün Görevi

Marş düğmesine bastığınızda motorun ilk işi yanma üretmek değildir. Önce krank milinin dönmesi, pistonun sıkıştırma zamanını aşması ve motorun kendi kendine çalışabileceği devre ulaşması gerekir.

Özellikle yüksek sıkıştırmalı tek silindirli motorlarda bu ilk hareket ciddi direnç oluşturabilir. Piston üst ölü noktaya yaklaşırken silindir içindeki hava-yakıt karışımı sıkışır ve marş sistemi bu basınca karşı krankı çevirmeye devam etmek zorundadır.

Bazı motosiklet motorlarında bu yükü azaltmak için küçük fakat etkili bir mekanizma kullanılır:

otomatik dekompresör.

Dekompresör motor çalışırken performansı azaltmak için değil, motor henüz çalışmaya başlamamışken ilk dönüşleri kolaylaştırmak için vardır.

Marş motorunun zorlandığı an, pistonun yukarı çıktığı andır

Dört zamanlı bir motorda piston sıkıştırma zamanında yukarı hareket ederken emme ve egzoz supapları normalde kapalıdır.

Piston yukarı çıktıkça yanma odasındaki hacim küçülür ve basınç yükselir.

Motor zaten çalışıyorsa bu basınç problem değildir. Krank mili dönmeye devam eder, ateşleme gerçekleşir ve çevrim sürer.

Fakat ilk çalıştırmada krankı döndüren güç henüz motorun kendi yanmasından gelmez.

Bu işi elektrikli marş motoru veya bazı eski ve arazi motosikletlerinde sürücünün uyguladığı ayak kuvveti yapar.

Dekompresörün amacı tam burada ortaya çıkar:

sıkıştırma sırasında oluşan direncin bir bölümünü geçici olarak azaltmak.

Sistem kompresyonu tamamen ortadan kaldırmaz

“Dekompresör” kelimesi bazen silindirde hiç basınç kalmadığı şeklinde yorumlanıyor.

Mekanizmanın yaptığı bundan daha sınırlıdır.

Honda'nın CRF450X için yayımlanan teknik açıklamasında, motor çalışmazken dekompresör plunger'ının egzoz kamı üzerinden dışarı çıktığı ve rocker arm aracılığıyla egzoz supabını hafifçe açık tuttuğu belirtilir. Böylece sıkıştırma basıncının bir kısmı tahliye edilir ve ilk çalıştırma kolaylaştırılır. Honda CRF450X dekompresör sisteminin çalışma açıklaması Manuals+

Yani egzoz supabı normal egzoz zamanındaki gibi tamamen açılmaz.

Mekanizma yalnızca ilk çalıştırma sırasında sıkıştırmayı bir miktar hafifletecek kadar müdahale eder.

Bütün iş eksantrik milinin üzerindeki küçük bir parçayla başlıyor

Otomatik dekompresör birçok motorda eksantrik miliyle birlikte çalışan mekanik bir sistemdir.

Honda'nın servis dokümanlarında sistemin temel parçaları arasında dekompresör ağırlığı ve plunger açıkça gösterilir. Ağırlık hareket ettirildiğinde plunger'ın dışarı çıkıp geri çekilebilmesi sistemin kontrol noktalarından biridir. Honda'nın dekompresör ağırlığı ve plunger kontrolü cdn.powersports.honda.com

Motor durmuşken veya çok düşük devirdeyken mekanizma başlangıç konumundadır.

Bu konumda küçük çıkıntı supap kumanda sistemine müdahale eder.

Piston sıkıştırmaya giderken egzoz supabı çok kısa süre için tam kapanmaz.

Silindirdeki basıncın bir bölümü egzoz tarafına kaçabildiği için krank milini çevirmek daha kolay hale gelir.

Motor çalışınca aynı sistem neden kompresyon kaçırmıyor?

Çünkü dekompresör sürekli aktif değildir.

Motor devri yükseldiğinde sistemin çalışma şekli değişir.

Honda'nın teknik açıklamasına göre motor çalışmaya başladıktan sonra dekompresör ağırlığı merkezkaç kuvvetiyle dışarı doğru hareket eder. Bu hareket plunger'ı eksantrik lobunun içine çeker. Böylece egzoz supabına yapılan ek müdahale sona erer ve supap normal zamanlamasına geri döner. Honda otomatik dekompresör çalışma prensibi Manuals+

Sistem bu nedenle iki farklı durumda iki farklı davranış gösterir:

Marş devrinde: sıkıştırmayı bir miktar azaltır.

Motor çalışırken: geri çekilir ve normal supap hareketine karışmaz.

Sürücünün ayrıca düğmeye basması veya kol çekmesi gerekmez.

Mekanizmanın devreden çıkmasını ECU değil, devir sağlıyor

Otomatik dekompresör deyince elektronik kontrollü bir sistem düşünmek kolaydır.

Fakat birçok klasik tasarım tamamen mekaniktir.

Eksantrik üzerindeki küçük ağırlık, yay ve hareketli parça motor devrine göre fiziksel olarak konum değiştirir.

Honda servis dokümanında dekompresör ağırlığının dışarı hareket ettirildiğinde plunger'ın geri çekilmesi, bırakıldığında ise ağırlığın kendi başlangıç konumuna dönmesi gerektiği belirtilir. Honda CRF250R dekompresör kontrol prosedürü cdn.powersports.honda.com

Başka bir ifadeyle sistem, motor devrini bir sensörden okumaz.

Devir arttığında ortaya çıkan fiziksel kuvvet zaten mekanizmayı hareket ettirir.

Birkaç milimetrelik hareket neden bu kadar fark yaratıyor?

Piston sıkıştırma zamanının sonuna yaklaşırken silindir içindeki basınç oldukça hızlı artar.

Supabın kısa süre için çok az açık kalması bile sıkıştırılan gazın bir bölümünün dışarı çıkmasına izin verir.

Böylece marş sistemi pistonun en yüksek direnç gösterdiği bölgeden daha kolay geçebilir.

Burada amaç motora çalışabileceği kadar kompresyon bırakırken marş sırasında oluşan tepe direncini azaltmaktır.

Bu nedenle dekompresör sistemini “motorun kompresyonunu kapatan cihaz” olarak düşünmek yerine:

ilk krank dönüşünü hafifleten geçici bir supap müdahalesi

olarak düşünmek daha doğru olur.

Özellikle tek silindirlerde neden dikkat çekiyor?

Tek silindirli bir motorda bütün motor hacmi tek piston üzerinde toplanır.

Örneğin 450 cc'lik tek silindirli bir motorda piston, her sıkıştırma zamanında yaklaşık olarak bu hacimdeki gazı tek yanma odasında sıkıştırır.

Aynı toplam hacim çok silindirli bir motorda bölündüğünde her pistonun tek seferde sıkıştırdığı hacim küçülür.

Bu nedenle yüksek hacimli ve yüksek sıkıştırmalı tek silindirli motorların ilk çalıştırma direnci belirgin olabilir.

Honda'nın CRF450X ve CRF250R/RX gibi tek silindirli motorlarının servis dokümanlarında dekompresör mekanizmasının ayrı bir servis ve kontrol konusu olarak ele alınması bunun pratik örneklerinden biridir. Honda CRF250R/RX dekompresör sistemi kontrolü cdn.powersports.honda.com

Ancak dekompresör yalnızca tek silindirlilere özgü bir teknoloji değildir. Motor tasarımına bağlı olarak farklı mimarilerde de benzer çözümler kullanılabilir.

Eski motosikletlerde sürücünün yaptığı işi artık mekanizma yapıyor

Dekompresyon fikri otomatik sistemlerden daha eskidir.

Bazı eski motosikletlerde sürücünün gidondaki veya motor üzerindeki bir kolu kullanarak sıkıştırmayı geçici olarak azaltması gerekirdi.

Özellikle büyük hacimli tek silindirli kick-start motorlarda pistonun uygun konuma getirilmesi ve dekompresyonun elle kullanılması çalıştırma ritüelinin bir parçası olabiliyordu.

Otomatik sistem aynı temel ihtiyacı sürücünün müdahalesine ihtiyaç bırakmadan karşılar.

Bu yaklaşımın mühendislik geçmişi oldukça eski. Motosiklet motorlarına yönelik otomatik dekompresyon tasarımlarında düşük devirde supabı hafifçe açıp motor devri yükseldiğinde merkezkaç mekanizmasıyla sistemi devreden çıkaran çözümler onlarca yıldır kullanılıyor. Otomatik motosiklet dekompresörüne ilişkin erken dönem teknik tasarım Google Patentleri

Dekompresör çalışmazsa marş sesi değişebilir mi?

Evet, ancak duyulan belirti tek başına teşhis değildir.

Dekompresör aktif olması gerekirken sıkıştırmayı yeterince azaltamıyorsa marş sistemi normalden daha büyük bir dirençle karşılaşabilir.

Sürücü bunu bazen:

marş motorunun ağır dönmesi,

krankın belirli noktada zorlanması,

marş hızının düzensizleşmesi

şeklinde fark edebilir.

Fakat aynı belirtiler zayıf akü, kötü elektrik bağlantıları, arızalı marş motoru veya motor içindeki başka mekanik problemler nedeniyle de oluşabilir.

Bu nedenle:

“Marş ağır dönüyor, kesin dekompresör bozuk.”

sonucu güvenilir değildir.

Tersi durumda kompresyon neden düşük görünebilir?

Dekompresör mekanizmasının sıkışması veya yanlış konumda kalması da teorik olarak farklı bir probleme yol açabilir.

Motor çalışırken plunger tamamen geri çekilemiyorsa egzoz supabının normal kapanması etkilenebilir.

Bu durumda silindir olması gereken sıkıştırmayı oluşturamayabilir.

Ancak bu noktada önemli bir detay vardır:

Otomatik dekompresör bulunan motorlarda klasik kompresyon testi sonuçlarının yorumlanması modelden modele değişebilir.

Çünkü marş devrinde dekompresör zaten sıkıştırmayı bilinçli olarak düşürüyor olabilir.

Dolayısıyla bir servis kılavuzundaki ölçüm prosedürü bilinmeden yalnızca standart kompresyon test cihazındaki sayıya bakarak motor sağlığı hakkında hüküm vermek doğru değildir.

Subap ayarıyla dekompresörün yolu neden kesişiyor?

Dekompresör egzoz supabını veya onun kumanda mekanizmasını kullandığı için supap boşluğu bazı tasarımlarda sistemin çalışmasıyla doğrudan ilişkilidir.

Eski Honda CRF450X servis prosedüründe dekompresör boşluğu, sağ egzoz supabı boşluğuna bağlı özel bir değer olarak ölçülür. Honda CRF450X dekompresör boşluğu ölçümü Honda Owners

Bu nedenle belirli bir motosiklette dekompresörle ilgili işlem yapılacaksa genel internet değerleri yerine o motorun servis verileri kullanılmalıdır.

Bir modelde kullanılan ölçü başka bir motora uygulanamaz.

Eksantrik söküldüğünde dekompresör de kontrol konusu olabilir

Dekompresör genellikle eksantrik miliyle bütünleşik veya ona çok yakın çalışan bir yapı olduğundan üst motor işlemleri sırasında doğrudan karşınıza çıkabilir.

Honda, eksantrik montaj prosedüründe dekompresör ağırlığı ve plunger'ın düzgün hareket edip etmediğinin elle kontrol edilmesini ister. Hareket düzgün değilse sistemin ayrıca incelenmesi gerektiği belirtilir. Honda CRF450X eksantrik ve dekompresör kontrolü cdn.powersports.honda.com

Bu ayrıntı mekanizmanın ne kadar küçük olmasına rağmen motorun çalıştırma sistemi açısından neden önemli olduğunu gösterir.

Normal sürüş sırasında sürücü varlığını fark etmeyebilir.

Sorun çıktığında ise ilk belirti doğrudan marş davranışında ortaya çıkabilir.

Her zor çalışan motosiklette dekompresörü suçlamak yanlış

Bir motosikletin zor çalışmasının olası nedenleri dekompresörle sınırlı değildir.

Akünün düşük voltajı,

marş rölesi veya kablo bağlantıları,

marş motoru,

yakıt sistemi,

buji ve ateşleme,

supap ayarı,

sensörler,

yakıt basıncı

gibi birçok farklı unsur ilk çalıştırmayı etkileyebilir.

Bu nedenle dekompresör daha çok belirti ve motor tasarımı birlikte işaret ettiğinde değerlendirilmesi gereken bir sistemdir.

Özellikle üreticinin servis dokümanında mekanizma için özel kontrol prosedürü bulunuyorsa teşhis o prosedüre göre yapılmalıdır.

Küçük mekanizma, büyük iş

Otomatik dekompresörün yaptığı işi anlamak için bütün sistemi tek cümlede özetlemek mümkün:

Motor çok yavaş dönerken egzoz supabını çok az aralayarak sıkıştırma direncini azaltır; motor çalışıp devir yükseldiğinde mekanizma geri çekilir ve supap sistemi normal çalışmasına döner.

Sürücü bunu çoğu zaman fark etmez.

Kontakta ayrı bir dekompresör düğmesi yoktur.

Gösterge panelinde ışığı bulunmaz.

Normal sürüş sırasında devrede değildir.

Ancak marş düğmesine bastığınız o ilk birkaç krank dönüşünde, motorun çalışmasını kolaylaştırmak için eksantrik milinin yanında küçük bir mekanik sistem işini yapmaktadır.

Bu yüzden teknik özellik listesinde adı nadiren görülen dekompresör, özellikle yüksek sıkıştırmalı motosiklet motorlarında ilk çalıştırmanın perde arkasındaki önemli mekanizmalardan biridir.