Park halindeki otomobil hareket etmeye başladığında alt taraftan kısa bir vuruntu duyulabilir. Ses bazen tekerleklerin ilk dönüşünde, bazen fren bırakıldığında, bazen de araç ileri yönde çekiş üretmeye başladığında ortaya çıkar. Birkaç saniye sonra kaybolması ise sürücünün bu durumu önemsememesine yol açabilir.
Araba ilk hareket edince tak sesi gelmesi, farklı sistemlerde meydana gelen kısa süreli mekanik hareketlerle ilişkili olabilir. Bazı araçlarda ABS'nin başlangıç kontrolü bu sesi oluştururken başka bir otomobilde fren bağlantıları veya aktarma organları sorumlu olabilir.
Bu tür seslerin değerlendirilmesinde en yararlı bilgi, vuruntunun motorun çalıştırılmasıyla mı, fren kullanımıyla mı yoksa hareket yönündeki değişiklikle mi bağlantılı olduğudur.
Sesin çıkmasından hemen önce yaşanan hareket
Otomobilin ilk metrelerinde birçok parça aynı anda farklı yüklerle karşılaşır. Park freni bırakılır, fren balataları serbest kalır, aktarma organları çekiş kuvvetini tekerleklere iletir ve süspansiyon aracın hareketine uyum sağlar.
Bu işlemlerden biri kısa bir ses oluşturduğunda kabindeki sürücü bütün hareketleri tek bir olay olarak algılayabilir.
Örneğin park yerinden çıkarken duyulan iki benzer ses, gerçekte farklı anlarda oluşmuş olabilir. Birincisi fren pedalından ayağın kaldırılmasıyla, ikincisi gaz verilmesiyle ilgilidir.
Aradaki küçük zaman farkı, hangi parçaların inceleneceğini değiştirebilir.
Motor her yeniden çalıştırıldığında tekrarlanan kısa tıkırtı
Bazı otomobillerde ABS, araç hareket etmeye başladıktan sonra belirli bileşenlerini kontrol eder. Elektronik sistemin gerçekleştirdiği bu işlem sırasında kısa bir mekanik tıkırtı duyulabilir.
Bu davranışın ayırt edici özelliği, her dur-kalk sırasında tekrarlanmak zorunda olmamasıdır. Araç aynı yolculuk boyunca birçok kez durmasına rağmen ses yalnızca çalıştırma sonrasındaki ilk hareket sırasında duyulabilir.
Kia'nın ABS kullanım kılavuzunda, motor çalıştırıldıktan sonra araç hareket ederken duyulabilen kısa klik sesinin ABS'nin normal çalışma davranışı olabileceği açıklanır.
Bu bilgi bütün otomobillerin aynı sesi çıkardığı anlamına gelmez. ABS kontrolünün sürücü tarafından duyulması sistemin tasarımına göre değişir.
Ayrıca bu davranışın normal kabul edilebilmesi için aracın frenlerinin düzgün çalışması ve ilgili uyarı göstergelerinde bir anormallik bulunmaması gerekir.
Tekerleğin dönüş yönü değişince oluşan tek vuruş
Park yerinden geri çıkıp ardından ileri yönde hareket eden bir otomobilde kısa bir ses duyulması, fren bileşenleriyle ilişkili olabilir.
Disk frenlerde balatalar, kaliper taşıyıcısı içinde belirli bir konumda çalışır. Hareket yönü değiştiğinde frenleme sırasında parçaların maruz kaldığı kuvvet de ters yöne dönebilir.
Bağlantı düzenine ve parçaların durumuna göre balatanın küçük bir konum değişikliği ses oluşturabilir.
Mazda'nın ön fren sesleri hakkındaki teknik bülteninde, bazı araçlarda ilk ileri veya geri hareket sırasında duyulan tıklamanın fren balatası ve ara parça arasındaki hareketle bağlantılı olduğu gösterilir.
Burada dikkat edilmesi gereken ayrıntı, sesin frenleme sırasında mı yoksa tekerleğin yön değiştirmesinin ardından mı duyulduğudur.
Balatalar yeni değiştirilmişse sesin bakım sonrasında başlaması da değerli bir bilgidir. Sabitleme klipsleri, balata yuvaları ve kaliper bağlantıları gerektiğinde servis tarafından kontrol edilmelidir.
Çekiş başladığında aktarma organlarına binen yük
Otomobil hareketsizken motor çalışmaya devam eder ancak tekerleklere aktarılan kuvvetin durumu aracın hareketine göre değişir.
Sürücü gaz verdiğinde şanzıman, akslar ve diğer aktarma bileşenleri çekiş yüküyle karşılaşır. Bu parçaların arasında çalışmaları için gerekli belirli mekanik boşluklar bulunabilir.
Yükün yön değiştirmesiyle bu boşlukların alınması bazen kısa bir vuruntu oluşturur.
General Motors'un aktarma sistemi sesleriyle ilgili teknik açıklamasında, dişliler ve bağlantılar arasındaki çalışma boşluklarının gaz verme, gaz kesme ve hareket yönü değişimlerinde kısa seslere yol açabildiği anlatılır.
Bu durum her vuruntunun normal olduğu anlamına gelmez. Aşırı boşluk, hasarlı bağlantılar veya aşınmış parçalar da benzer belirtiler verebilir.
Sesin giderek sertleşmesi, vites geçişlerinde sarsıntının artması veya çekiş sırasında titreşim oluşması daha ayrıntılı inceleme gerektirir.
Kalkış sırasında motorun gövdeye ilettiği darbe
Bazen duyulan sesin yanında koltukta veya direksiyonda kısa bir sarsıntı da hissedilir.
Bu durumda motor ve şanzıman bağlantılarının durumu önem kazanır.
Motor takozları, motor grubunun hareketini sınırlandırırken titreşimlerin araç gövdesine aktarılmasını azaltır. Kauçuk veya hidrolik yapıdaki bağlantılarda hasar oluştuğunda motor, çekiş kuvvetine karşı normalden fazla hareket edebilir.
Özellikle yükün ileri ve geri yönde değiştiği anlarda belirginleşen tok vuruntular bu açıdan incelenebilir.
Honda'nın şasi seslerini inceleyen teknik dokümanında, yük değişimlerinde duyulan vuruntuların değerlendirilmesinde motor bağlantılarındaki hasarın ve gevşekliğin kontrol edilmesi gerektiği belirtilir.
Motor takozlarının sağlamlığı yalnızca kabinden gelen sese bakılarak belirlenemez. Benzer bir sarsıntının kaynağı aktarma sisteminin başka bir bağlantısı da olabilir.
Gece boyunca bekleyen frenlerin ilk hareketi
Yağmurdan sonra veya nemli havalarda uzun süre park etmiş otomobillerin fren disklerinde hafif yüzey pası oluşabilir.
İlk frenlemelerde duyulan kısa sürtünme ya da kazıma sesi bazen bu yüzey tabakasının temizlenmesiyle ilgilidir.
Ancak burada sesin karakteri önem taşır. İnce sürtünme sesiyle tekerleğin ilk hareketinde oluşan sert kopma sesi aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Özellikle park freni bırakıldığı halde araç ilk hareketinde direnç gösteriyorsa fren mekanizmasının sıkışmış olma ihtimali bulunur.
Tesla'nın fren seslerine ilişkin kullanıcı açıklamasında, nemli hava ve fren yüzeyindeki pas nedeniyle geçici sesler duyulabileceği belirtilir.
Fakat tekerlekte sürtünmenin devam etmesi, frenlerin aşırı ısınması veya aracın normal hareket edememesi yüzey pasıyla açıklanıp geçilmemelidir.
Düz zeminde kaybolup bozuk yolda geri gelen vuruntu
İlk kalkışta duyulan ses daha sonra kasislerde, yol birleşimlerinde veya direksiyon hareketlerinde tekrar ortaya çıkıyorsa süspansiyon bağlantıları da incelenmelidir.
Salıncak burçları, denge çubuğu bağlantıları ve diğer yürüyen aksam parçaları araç hareket ettikçe farklı yönlerde yük taşır.
Aşınmış bir parça ilk kalkış sırasında yer değiştirip vuruntu oluşturabilir. Sonraki sürüşte aynı kuvvet yeniden oluşmadığı için ses bir süre duyulmayabilir.
Bozuk zeminde tekrar ortaya çıkması ise mekanik bağlantı ihtimalini güçlendirir.
Bu nedenle sesin yalnızca ilk kalkışla sınırlı olduğunu düşünmeden önce normal kullanım sırasında başka koşullarda da duyulup duyulmadığına dikkat edilmelidir.
Özellikle direksiyon hareketlerinde hissedilen boşluk, aracın bir tarafa çekmesi veya sürekli tekrarlanan metalik vuruntu güvenlik açısından önemlidir.
Sesin kaynağını belirlemede tekrar düzeni
Aynı kelimeyle tarif edilen “tak” sesinin farklı zamanlarda ortaya çıkması, kontrol edilecek sistemin belirlenmesine yardımcı olur.
| Gözlenen durum | Öncelikle değerlendirilecek alan |
|---|---|
| Motor yeniden çalıştırıldıktan sonraki ilk hareket | ABS başlangıç kontrolü |
| Geri ve ileri hareket arasında ortaya çıkan ses | Fren bağlantıları ve aktarma organları |
| Fren pedalına ilk basışta duyulan tık | Balata ve kaliper bileşenleri |
| Gaza ilk yüklenmede oluşan tok vuruntu | Motor bağlantıları ve aktarma sistemi |
| Yağmur sonrasındaki ilk hareket | Fren yüzeyleri ve park freni mekanizması |
| Kasislerde veya direksiyon hareketinde tekrarlanan ses | Süspansiyon ve direksiyon bağlantıları |
Bu tablo arıza teşhisi yerine geçmez. Sesin ortaya çıktığı koşullarla mekanik sistemler arasında ilk değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Serviste doğru bölgenin incelenmesini sağlayan ayrıntılar
Aracın altını incelemek veya bağlantıları sökmek yerine sesin ne zaman duyulduğunu kaydetmek daha güvenli bir başlangıçtır.
Servise aktarılabilecek yararlı bilgiler arasında sesin ilk çalıştırmadan sonra ortaya çıkması, yalnızca geri hareketten sonra duyulması, ilk frenlemeyle bağlantılı olması ve direksiyon çevrildiğinde değişmesi bulunur.
Arızanın soğuk motorda mı yoksa gün boyunca her kalkışta mı yaşandığı da not edilebilir.
Sürüş sırasında dikkat dağıtmadan alınmış bir ses kaydı, teknisyenin problemi tanımasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte kayıt uğruna ani frenleme, gereksiz manevra veya tehlikeli denemeler yapılmamalıdır.
Tek seferlik sesin ciddi bir belirtiye dönüşmesi
Kısa vuruntuların bazılarının normal çalışma koşullarında ortaya çıkabilmesi, her tek seferlik sesin zararsız olduğu anlamına gelmez.
Fren pedalının sertliğinde veya frenleme gücünde değişim, ABS ya da fren uyarı lambasının sönmemesi, direksiyon kontrolünde bozulma, kuvvetli sarsıntı ve sürekli metal sürtünmesi önemli uyarılardır.
Sesin önceden hafifken zamanla belirgin biçimde artması da dikkate alınmalıdır.
Fren veya direksiyon işlevinde sorun hissediliyorsa araç güvenli bir noktada durdurulmalı ve gerekli teknik kontrol yapılmalıdır. Güvenli sürüşü etkileyen bir arıza şüphesinde aracı kullanmaya devam edilmemelidir.
İlk kalkış sesinde asıl belirleyici ayrıntı
Bir otomobilin ilk hareketinde kısa bir ses duyulması yalnızca sesin varlığına bakılarak açıklanamaz.
Bazı araçlarda elektronik fren sisteminin kontrolü, bazılarında ise hareket yönü değişirken yer değiştiren mekanik bileşenler bu davranışla ilişkili olabilir.
Sesin motorun her çalıştırılmasından sonra mı, fren kullanıldığında mı yoksa aktarma sistemine yük bindiğinde mi oluştuğu, olası nedenleri birbirinden ayırmaya yardımcı olur.
Sürekli tekrarlayan, giderek şiddetlenen veya fren ve direksiyon davranışındaki değişimlerle birlikte ortaya çıkan vuruntular ise normal kalkış sesi olarak değerlendirilmemelidir.



