İki motosiklet aküsünün üzerinde aynı kapasite değeri yazıyor. İkisi de 12 volt ve 10 Ah. Ancak biri marş motorunu rahatça döndürürken diğeri özellikle soğuk havalarda zorlanıyor.
İlk bakışta bu fark şaşırtıcı gelebilir. Çünkü birçok sürücü akünün üzerindeki Ah değerini doğrudan marş gücüyle ilişkilendirir. Oysa bir akünün elektrik enerjisini ne kadar süre sağlayabildiği ile kısa sürede ne kadar yüksek akım verebildiği farklı özelliklerdir.
Aynı Ah değerine sahip motosiklet aküleri, farklı CCA değerleri nedeniyle farklı marş performansı sunabilir. Akünün iç yapısı, sıcaklığı, şarj seviyesi ve yıpranma durumu da çalıştırma sırasındaki davranışı etkiler.
Bu ayrımı anlamak için akü etiketindeki iki değerin hangi çalışma koşullarını anlattığını bilmek gerekir.
Akü etiketindeki iki rakam
Bir motosiklet aküsünün üzerinde 10 Ah ve 150 CCA yazdığını düşünün.
Bu iki değer aynı özelliği farklı birimlerle anlatmaz.
Ah, yani amper-saat, akünün belirli test koşullarında ne kadar elektrik yükü sağlayabildiğini ifade eder. CCA ise akünün düşük sıcaklıkta yüksek akım verebilme kapasitesini gösterir.
Bu nedenle 10 Ah değerine sahip bir akünün mutlaka 150 CCA sunması gerekmez.
Aynı kapasiteye sahip başka bir akü daha yüksek veya daha düşük marş akımı değerine sahip olabilir.
Yuasa'nın CCA açıklaması, akü seçiminde CCA ile Ah değerlerinin farklı kullanım özelliklerini temsil ettiğini vurgular.
Kısacası Ah, akünün kapasitesini anlamaya yardımcı olurken CCA, özellikle motorun ilk çalıştırılması sırasında sağlayabileceği yüksek akımı değerlendirmeye yarar.
10 Ah değeri on amperlik marş akımı anlamına gelmez
Akü kapasitesindeki en yaygın karışıklıklardan biri, amper-saat biriminin doğrudan akım değeri gibi yorumlanmasıdır.
Örneğin üzerinde 10 Ah yazan bir akü, yalnızca 10 amper akım verebilen bir ürün değildir.
Amper-saat değeri, akım ile süre arasındaki ilişkiyi ifade eder.
Bir üretici 10 saatlik kapasite testinde 10 Ah değerini belirlediyse bu, ilgili test koşullarında akünün yaklaşık 1 amperlik akımı 10 saat boyunca sağlayabildiği anlamına gelir.
Ancak bu hesabı her akım düzeyine aynı şekilde uygulayamayız.
Özellikle kurşun-asit akülerde yüksek akımlı deşarj, düşük akımlı kapasite testinden farklı sonuç oluşturabilir. Sıcaklık ve akünün kimyasal durumu da kullanılabilir kapasiteyi değiştirir.
Ayrıca üreticiler 10 saatlik ve 20 saatlik kapasite testlerini kullanabilir. Bu nedenle farklı akülerin Ah değerlerini karşılaştırırken test süresini de dikkate almak gerekir.
Ah değeri, marş motorunun çektiği anlık akımı doğrudan göstermez.
CCA değerinin ölçüldüğü soğuk ortam
CCA, İngilizce Cold Cranking Amps ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede soğuk marş akımı olarak kullanılır.
Bu değer, akünün düşük sıcaklık altında yüksek akım sağlama becerisini karşılaştırmak için geliştirilmiştir.
Yaygın SAE temelli kurşun-asit akü testinde üretici, tam şarjlı aküyü yaklaşık -18 °C sıcaklıkta değerlendirir.
Akü, belirtilen akımı 30 saniye boyunca sağlarken 12 voltluk sistemde uç geriliminin 7,2 voltun altına düşmemesi gerekir.
Battery Council International'ın teknik terimler sözlüğü, CCA değerini bu test koşullarıyla açıklar.
Ancak farklı standartlar aynı ölçümü tamamen aynı yöntemle gerçekleştirmeyebilir. Bu yüzden iki akünün CCA değerlerini karşılaştırırken üreticinin kullandığı test standardı da önemlidir.
Buradaki 7,2 volt sınırı, motosikletin normal marş sırasında ulaşması gereken ideal voltaj değildir. Yalnızca ilgili laboratuvar testinin kabul ölçütlerinden biridir.
Aynı kapasiteye rağmen farklı marş gücü
İki akünün de 12 volt ve 10 Ah olduğunu varsayalım.
Birinci akünün etiketinde 120 CCA, ikinci akünün etiketinde 180 CCA yazıyor.
Bu değerler karşılaştırmayı açıklamak amacıyla seçilmiş temsili rakamlardır.
Aküler aynı CCA test standardını kullanıyorsa ikinci akü, belirtilen soğuk test koşullarında daha yüksek akım sağlayabilme kapasitesine sahiptir.
Ancak bundan ikinci akünün her motosikleti daha hızlı çalıştıracağı sonucu çıkmaz.
Marş motorunun ihtiyaç duyduğu akım, motorun mekanik direnci ve elektrik sisteminin durumu sonucu belirler.
İlk akü motosikletin çalıştırma gereksinimlerini zaten karşılıyorsa daha yüksek CCA değerinin günlük kullanımda belirgin bir fark yaratmaması mümkündür.
Buna karşılık marş sırasında akım ihtiyacının yüksek olduğu veya sıcaklığın düştüğü koşullarda ek marş kapasitesi avantaj sağlayabilir.
Bu nedenle CCA değeri tek başına ne kadar yüksekse o kadar iyi anlayışıyla değerlendirilmemelidir.
Akünün içerisindeki yapı farkı
İki akü aynı dış ölçülere ve kapasiteye sahip olsa bile iç tasarımları farklı olabilir.
Kurşun-asit akülerde elektrotların toplam etkin yüzey alanı, kullanılan malzemeler ve hücrelerin iç direnci yüksek akım sağlama becerisini etkiler.
Marş sırasında akünün iç direnci önem kazanır.
Marş motoru yüksek akım çektiğinde akü içerisindeki direnç nedeniyle uç gerilimi düşebilir.
Bu düşüş fazla olursa marş motoru yeterli elektrik gücünü alamayabilir.
Akü üreticileri, malzeme ve hücre tasarımındaki farklılıklarla aynı kapasite sınıfında değişik marş performansları sunabilir.
Bu yüzden yalnızca akünün fiziksel büyüklüğüne veya Ah etiketine bakarak gerçek marş kapasitesini belirlemek mümkün değildir.
Soğuk havada iki akünün farkı belirginleşebilir
Sıcaklık düştüğünde motosikletin ilk çalıştırma koşulları değişir.
Kurşun-asit akü içerisindeki elektrokimyasal süreçler soğuktan etkilenir. Bu durum akünün yüksek akım sağlama performansını azaltabilir.
Aynı zamanda motor yağı soğukta daha yüksek akış direnci gösterebilir. Motor tasarımına ve kullanılan yağın özelliklerine bağlı olarak marş motorunun krank milini döndürmek için daha fazla çaba harcaması gerekebilir.
Böylece iki farklı etki aynı anda ortaya çıkar: Akünün akım verme becerisi azalabilirken motorun ilk hareket için ihtiyaç duyduğu güç artabilir.
Bu nedenle yaz aylarında rahat çalışan bir motosiklet, kışın marş sırasında daha fazla zorlanabilir.
Yuasa'nın soğuk marş rehberi, düşük sıcaklıklarda akünün performansıyla motorun çalıştırma direncinin birlikte önem kazandığını açıklıyor.
Ancak her soğuk çalıştırma sorununu CCA yetersizliğine bağlamak doğru değildir.
Akünün şarj seviyesi, elektrik bağlantıları ve motorun mekanik durumu da aynı belirtileri oluşturabilir.
CCA yüksekliği marş motorunu fazla akımla zorlamaz
Bir akünün daha yüksek CCA değerine sahip olması, marş motoruna sürekli olarak bu değerde akım gönderdiği anlamına gelmez.
Marş motorunun çektiği akım, devrenin elektriksel ve mekanik koşullarına bağlıdır.
Örneğin 180 CCA değerindeki bir akü, marş düğmesine basıldığında mutlaka 180 amper akım üretmez.
CCA, akünün belirli test koşullarında karşılayabildiği akım düzeyini anlatır.
Marş motoru o anda daha düşük akım çekiyorsa akü yalnızca devrenin talep ettiği akımı sağlar.
Bu nedenle üreticinin diğer şartlarına uygun, daha yüksek CCA kapasiteli bir akü kullanmak tek başına marş motorunun fazla akımdan zarar göreceği anlamına gelmez.
Ancak yüksek CCA, yanlış voltaj veya uygun olmayan akü teknolojisi kullanımını güvenli hale getirmez.
Akü seçiminde bütün teknik özellikler birlikte değerlendirilmelidir.
AGM akülerin marş performansı
AGM, elektroliti cam elyaf ayırıcı içerisinde tutan bir kurşun-asit akü teknolojisidir.
Bu yapı, geleneksel sulu kurşun-asit akülerden bazı yönleriyle ayrılır.
AGM aküler titreşim dayanımı, sızdırmazlık düzeni ve yüksek akım sağlama performansı bakımından farklı özellikler sunabilir.
Ancak AGM etiketi taşıyan bütün aküler aynı CCA değerine sahip değildir.
Üreticiler aynı teknoloji içerisinde de farklı hücre ve elektrot tasarımları kullanır.
Bu nedenle AGM akünün mutlaka daha yüksek CCA değerine sahip olacağını varsaymak doğru değildir.
Akünün kapasitesi, marş akımı, ölçüleri ve motosikletin ihtiyaçları birlikte incelenmelidir.
Lityum akülerde etiket karşılaştırması
Motosikletler için geliştirilen bazı marş aküleri lityum demir fosfat, yani LiFePO4 teknolojisini kullanır.
Bu aküler kurşun-asit ürünlerden farklı bir kimyasal yapıya sahiptir.
Aynı fiziksel boyutta yüksek marş performansı ve daha düşük ağırlık sunan modeller bulunabilir. Ancak düşük sıcaklık davranışları, şarj gereksinimleri ve koruma sistemleri farklıdır.
Burada özellikle Ah etiketine dikkat etmek gerekir.
Bazı lityum akü üreticileri, ürünün gerçek hücre kapasitesi yerine kurşun-asit aküyle karşılaştırma yapmak amacıyla eşdeğer kapasite değeri kullanır.
Örneğin PbEq ifadesi, kurşun-asit eşdeğeri anlamına gelir.
Shorai'nin teknik açıklaması, PbEq Ah değerinin gerçek hücre kapasitesini göstermediğini özellikle belirtir.
Bu nedenle bir lityum akünün üzerinde görülen eşdeğer Ah değeriyle kurşun-asit akünün gerçek Ah kapasitesini doğrudan karşılaştırmak yanıltıcı olabilir.
Lityum akü seçerken üreticinin gerçek kapasite, marş performansı, şarj sistemi uyumluluğu ve varsa batarya yönetim sistemi hakkındaki bilgileri değerlendirilmelidir.
Marş sırasında voltajın düşmesi
Bir akü yeterli CCA kapasitesine sahip görünse bile motosiklet zor çalışabilir.
Bunun nedeni akünün şarj seviyesinin düşük olması, yaşlanması veya elektrik bağlantılarındaki sorunlar olabilir.
Marş motoru yüksek akım çektiğinde akü voltajı düşer. Belirli bir düşüş olağandır.
Ancak voltaj çok fazla azalırsa motosikletin elektronik sistemleri de etkilenebilir.
Örneğin marş düğmesine basıldığında gösterge ekranı kapanabilir, saat sıfırlanabilir veya gösterge yeniden başlayabilir.
Bu belirtiyi ve akü bağlantılarının oluşturabileceği sorunları motosiklet marşa basınca gösterge kapanıyor yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Buradaki önemli ayrım şudur: Akünün etikette yazan CCA değeri, mevcut durumda gerçekten aynı performansı gösterebildiğini garanti etmez.
Yıpranmış veya yeterince şarj olmayan bir akü, başlangıçtaki teknik özelliklerini karşılamakta zorlanabilir.
Bu nedenle marş sorunu yaşayan motosiklette yalnızca akünün etiketini değil, yük altındaki davranışını da incelemek gerekir.
Motorun mekanik direnci de marş gücünü etkiler
Marş performansını yalnızca elektrik sistemi belirlemez.
Marş motoru, motorun içindeki mekanik direnci yenerek krank milini döndürmek zorundadır.
Bu direnç motorun hacmine, sıkıştırma özelliklerine, sıcaklığına ve iç tasarımına bağlı olarak değişir.
Bazı motosiklet motorlarında üretici, ilk çalıştırmayı kolaylaştırmak amacıyla dekompresör mekanizması kullanır.
Dekompresör, marş sırasında sıkıştırma direncinin bir bölümünü azaltarak krank milinin dönmesini kolaylaştırabilir.
Sistemin çalışma mantığını motosiklet dekompresörünün görevi içeriğimizde teknik ayrıntılarıyla açıklıyoruz.
Bu nedenle aynı akü, farklı motor tasarımlarında aynı marş davranışını göstermeyebilir.
Üstelik marş motoru normalden fazla mekanik dirençle karşılaşıyorsa yalnızca daha yüksek CCA değerine sahip akü kullanmak sorunun nedenini ortadan kaldırmayabilir.
Motorun elektriksel ve mekanik çalıştırma koşullarını birlikte değerlendirmek gerekir.
Yeni akü seçerken etiketin tamamını okumak
Akü değişiminde yalnızca Ah ve CCA değerlerini karşılaştırmak yeterli değildir.
Öncelikle motosikletin üreticisi tarafından belirtilen akü özellikleri esas alınmalıdır.
Ardından yeni ürünün teknik uyumluluğu kontrol edilmelidir.
- Nominal voltaj: Motosikletin elektrik sistemiyle uyumlu olmalıdır.
- Ah kapasitesi: Üreticinin belirttiği kapasite ve kullanım koşulları dikkate alınmalıdır.
- CCA değeri: Akü, motorun çalıştırma gereksinimlerini karşılamalıdır.
- Fiziksel ölçüler: Akü, yuvasına uygun biçimde yerleşmelidir.
- Kutup konumu: Artı ve eksi bağlantıların yerleşimi motosikletin kablo düzeniyle uyuşmalıdır.
- Akü teknolojisi: Şarj sistemi ve varsa özel koruma gereksinimleriyle uyumluluk sağlanmalıdır.
Özellikle daha büyük bir akünün yüksek CCA değerine sahip olması, motosiklete sorunsuz biçimde takılabileceği anlamına gelmez.
Yanlış kutup yerleşimi veya uygun olmayan fiziksel ölçüler bağlantı sorunları oluşturabilir.
Benzer şekilde farklı akü teknolojilerine geçerken yalnızca etiket değerlerine bakmak yerine motosiklet ve akü üreticilerinin uyumluluk talimatları esas alınmalıdır.
Yüksek CCA değerine rağmen zayıf marş
Motosiklette yeni veya yüksek CCA değerli bir akü bulunması, bütün ilk çalıştırma sorunlarını ortadan kaldırmaz.
Örneğin akü kutup başında gevşek bağlantı varsa yüksek akım sırasında bu noktada voltaj kaybı oluşabilir.
Benzer şekilde şase bağlantısındaki korozyon, marş rölesindeki problem veya marş motorunun aşınması çalıştırmayı zorlaştırabilir.
Akünün şarj sistemi yeterli enerji üretmiyorsa yeni akü de zamanla boşalabilir.
Böyle bir durumda daha yüksek CCA değerine geçmek yerine sorunun hangi devrede ortaya çıktığını belirlemek gerekir.
Uygun ekipmanla yapılan akü yük testi ve voltaj düşümü ölçümleri, elektrik sisteminin davranışını anlamaya yardımcı olabilir.
Ancak farklı akü teknolojileri ve motosikletler için test koşulları değişebilir. Bu nedenle ölçümlerde üretici talimatları kullanılmalı ve gerekli durumlarda uzman desteği alınmalıdır.
Marş performansını yalnızca Ah değeri belirlemez
İki motosiklet aküsünün aynı Ah kapasitesine sahip olması, ilk çalıştırma sırasında aynı akımı sağlayacakları anlamına gelmez.
Motosiklet aküsü CCA değeri, özellikle düşük sıcaklıkta yüksek akım verme becerisi hakkında bilgi sunar. Ah ise belirli koşullarda akünün kapasitesini değerlendirmeye yarar.
Ancak bu iki değer de akünün mevcut şarj seviyesini, yıpranma durumunu veya motosikletin mekanik sorunlarını tek başına göstermez.
Bu yüzden akü seçerken yalnızca daha yüksek rakama yönelmek yerine motosikletin üretici gereksinimlerini karşılayan, doğru ölçülere ve uygun kimyasal yapıya sahip bir ürün tercih etmek gerekir.
Akü sağlıklı olduğu halde marş performansı düşükse elektrik bağlantıları, şarj sistemi ve marş motoru ayrıca incelenmelidir.
Doğru akü, yalnızca yüksek Ah veya CCA değerine sahip olan değil, motosikletin çalıştırma ve elektrik sistemi ihtiyaçlarını birlikte karşılayan aküdür.



