Kontağı açtığınızda motosikletin gösterge ekranı normal şekilde çalışıyor. Yakıt seviyesi, hız göstergesi ve uyarı ışıkları görünür durumda. Ancak marş düğmesine bastığınız anda ekran kararıyor. Birkaç saniye sonra yeniden açılıyor veya ilk çalıştırma animasyonunu tekrar gösteriyor.
Bazen motor sorunsuz çalışmasına rağmen ekrandaki saat sıfırlanıyor. Bazen de marş motorundan yalnızca kısa bir tık sesi duyuluyor.
Motosiklet marşa basınca gösterge kapanıyorsa, ilk değerlendirilmesi gereken durumlardan biri marş sırasında elektrik beslemesinin düşmesi veya kesintiye uğramasıdır. Zayıflamış akü, gevşek bağlantılar ve marş devresindeki sorunlar bu belirtiye yol açabilir.
Bununla birlikte her ekran kararması arıza anlamına gelmez. Bazı motosikletlerde marş sırasında belirli elektrikli donanımların geçici olarak kapatılması normal çalışma düzeninin parçasıdır.
Kontak açıkken çalışan ekranın marşta kapanması
Motosikletin gösterge ekranı, motor çalıştırılmadan önce nispeten düşük miktarda elektrik tüketir. Bu nedenle zayıflamış bir akü bile kontağın açılmasıyla ekranı çalıştırabilecek durumda olabilir.
Marş düğmesine basıldığında elektrik sisteminin karşılaştığı yük değişir.
Marş motoru, krank milini döndürebilmek için kısa süre içerisinde yüksek akım çekebilir. Bu sırada akünün uçlarındaki voltajın belirli miktarda düşmesi olağandır.
Ancak düşüş fazla olduğunda bazı elektronik bileşenler çalışmak için ihtiyaç duydukları besleme gerilimini koruyamayabilir.
Gösterge ekranının kapanması, yeniden başlaması veya belirli bilgileri kaybetmesi bu durumla ilişkili olabilir.
Dolayısıyla kontağın açılması sırasında ekranın normal çalışması, akünün marş yükünü de sorunsuz karşılayabildiğini kanıtlamaz.
Ekranın kararması ile saatin sıfırlanması arasındaki fark
Marş sırasında görülen her ekran değişikliği aynı anlama gelmez.
Bazı motosikletlerde farlar veya belirli elektrikli tüketiciler, marş motoruna öncelik verilmesi amacıyla geçici olarak devreden çıkarılabilir. Bu davranış aracın elektrik mimarisine bağlıdır.
Gösterge ekranının normal açılış sırasını tekrar etmesi ise farklı değerlendirilmelidir.
Özellikle marş sonrasında saatin başlangıç değerine dönmesi, ekranın kullandığı bazı ayarların kaybolduğunu gösterebilir.
Bu durum, göstergeye gelen beslemenin kısa süre kesilmesi veya belirli bir seviyenin altına düşmesiyle ilişkili olabilir.
Ancak tüm gösterge panelleri düşük voltaja aynı tepkiyi vermez. Bazıları saat bilgisini kaybederken diğerleri ayarlarını koruyabilir.
Benzer şekilde günlük kilometre sayacının sıfırlanması, her motosiklette gerçekleşen bir durum değildir.
Önemli olan ekranın yalnızca kısa süreli kararması değil, olaydan sonra hangi işlevlerin değiştiğidir.
Akünün sessizce zayıflaması
Motosiklet aküsü her zaman bir anda çalışmaz hale gelmez.
Uzun süre kullanılmayan, sık sık kısa mesafelerde sürülen veya yeterince şarj edilmeyen bir motosiklette akünün şarj seviyesi düşebilir.
Akü yaşlandıkça marş sırasında gereken akımı sağlama kapasitesi de azalabilir.
Bu nedenle motosikletin kontağı normal açılırken marş düğmesine basıldığında gösterge kapanabilir.
Bazı durumlarda motor birkaç denemenin ardından çalışır. Başka durumlarda ise marş motoru yavaş döner veya hiç dönmez.
Buradaki önemli ayrım, akünün şarj seviyesinin düşük olmasıyla kapasitesinin kalıcı olarak zayıflamasının aynı şey olmamasıdır.
Şarjı azalan fakat sağlıklı bir akü, uygun biçimde doldurulduktan sonra normal çalışabilir. Ömrünü tamamlamaya yaklaşan bir akü ise şarj edilmiş olsa bile marş sırasında voltajını yeterince koruyamayabilir.
Yuasa'nın motosiklet aküsü ve şarj sistemi açıklamasında, tamamen boşalmış bir akünün yalnızca kısa süreli motosiklet kullanımıyla yeterince şarj edilemeyebileceği belirtilir.
Bu nedenle akü değişimine karar vermeden önce şarj durumu ve yük altındaki davranışı değerlendirilmelidir.
Küçük bir bağlantı sorununun büyük etkisi
Akünün yeterli durumda olması, elektrik beslemesinin bütün bağlantılardan sorunsuz geçtiği anlamına gelmez.
Akü kutup başlarındaki gevşeklik veya oksitlenme, elektrik akımının geçtiği noktada istenmeyen direnç oluşturabilir.
Marş motoru yüksek akım çekmeye başladığında bu direnç daha belirgin bir voltaj düşümüne neden olabilir.
Sürücü açısından sonuç, zayıf aküye benzeyebilir.
Gösterge aniden kapanabilir, marş rölesinden ses duyulabilir veya motosikletin elektrik sistemi kısa süreli olarak tamamen devre dışı kalabilir.
Benzer sorunlar akünün eksi kutbunu motosikletin elektrik şasesine bağlayan kabloda da ortaya çıkabilir.
Bu nedenle inceleme yalnızca akünün kendisiyle sınırlı tutulmamalıdır.
Kutup başlarının sağlamlığı, bağlantı noktalarındaki korozyon ve kabloların fiziksel durumu gözden geçirilmelidir.
Kontrol sırasında kontak kapalı tutulmalı, metal aletlerle akü kutupları arasında kısa devre oluşturulmamalıdır. Bağlantı sökme ve takma işlemlerinde aracın servis talimatları izlenmelidir.
Marş motorunun fazla akım çekmesi
Gösterge kesintisinin nedeni her zaman akü veya kutup başları olmayabilir.
Marş motorundaki mekanik ya da elektriksel bir problem, çalıştırma sırasında normalden fazla akım çekilmesine neden olabilir.
Bu durumda akü yeterince şarjlı olsa bile marş devresinde alışılmadık yük oluşabilir.
Ancak yalnızca gösterge ekranının kapanmasına bakılarak marş motorunun arızalı olduğu sonucuna varılamaz.
Bu ihtimal özellikle akü uygun şekilde test edildiğinde ve bağlantı sorunları elendiğinde değerlendirilmelidir.
Marş motorunun yavaş dönmesi, zorlanması veya düzensiz ses çıkarması da inceleme sırasında dikkate alınabilecek belirtilerdir.
Kesin değerlendirme için marş devresindeki voltaj düşümünün ve gerektiğinde çekilen akımın ölçülmesi gerekir.
Akü voltajının üç farklı durumda ölçülmesi
Elektrik kesintisinin nedenini anlamak için akünün yalnızca kontak kapalıyken ölçülmesi yeterli olmayabilir.
Daha anlamlı bir değerlendirme, voltajın farklı çalışma koşullarında nasıl değiştiğini incelemektir.
Motor çalışmıyorken: Akü dinlendikten sonra kutup başlarından voltaj ölçülür. Sağlıklı ve tam şarjlı birçok 12 volt kurşun-asit veya AGM akü yaklaşık 12,6–12,8 volt gösterebilir. Ancak lityum aküler için farklı değerlendirme değerleri geçerli olabilir.
Marş sırasında: Marş motoru çalışırken voltajın ulaştığı en düşük değer gözlemlenir. Bazı 12 volt motosiklet aküsü testlerinde yaklaşık 9,6 volt, yük altındaki durumu değerlendirmek için kullanılan bir referanstır. Bu değer bütün akü türleri ve motosikletler için kesin arıza sınırı değildir.
Motor çalışırken: Şarj sisteminin aküye sağladığı voltaj değerlendirilir. Motor devrine, araç tasarımına ve akü teknolojisine göre kabul edilen değerler değişebilir.
RevZilla'nın motosiklet aküsü ve şarj sistemi test rehberi, dinlenme voltajıyla marş sırasında ölçülen voltajın birlikte değerlendirilmesinin neden önemli olduğunu açıklar.
Ölçümler uygun DC voltaj kademesindeki bir multimetreyle yapılmalıdır. Marş sırasında ölçüm için motosiklet güvenli biçimde sabitlenmeli ve ölçüm uçlarının hareketli veya sıcak parçalara temas etmesi engellenmelidir.
Elektrik ölçümleri konusunda deneyim bulunmuyorsa işlemin uzman tarafından gerçekleştirilmesi daha güvenlidir.
Akü doluyken sorunun devam etmesi
Akü uygun şekilde şarj edilmiş ve yük testini geçmiş olsa bile gösterge kesintisi sürebilir.
Böyle bir durumda yalnızca yeni bir akü satın almak sorunun çözülmesini sağlamayabilir.
Öncelikle elektrik bağlantılarında yük altında voltaj kaybı olup olmadığı incelenmelidir.
Akü kutup başları, şase bağlantıları, marş rölesi ve ilgili kablolar değerlendirmeye alınabilir.
Akü uçlarında voltaj normal kalırken gösterge panelinin beslemesi kesiliyorsa sorun, göstergeye elektrik ulaştıran devrenin başka bir noktasında bulunabilir.
Bu aşamada sigorta bağlantıları, kontak devresi ve ilgili elektrik tesisatı da inceleme kapsamına girebilir.
Sigortanın sürekli atması, kablolarda aşırı ısınma veya yanık kokusu bulunması halinde motosiklet çalıştırılmaya zorlanmamalıdır.
Şarj sistemi arızasının belirtilere etkisi
Motosikletin aküsü yeni olsa bile sürüş sırasında yeterince şarj edilmiyorsa zamanla güç kaybedebilir.
Birçok motosiklette motor çalışırken elektrik üretimi stator tarafından gerçekleştirilir. Regülatör ve doğrultucu düzeni, üretilen elektriğin aracın ihtiyaçlarına uygun hale getirilmesini sağlar.
Bu sistemde sorun oluştuğunda akü normal kullanım sırasında yeterince dolmayabilir.
Sonuç olarak motosiklet bir süre sorunsuz çalıştıktan sonra yeniden marş problemi yaşamaya başlayabilir.
Özellikle akünün harici şarj cihazıyla doldurulmasının ardından sorunun geçmesi, fakat birkaç kullanım sonrasında tekrar ortaya çıkması şarj sisteminin incelenmesini gerektirebilir.
Ancak bu belirti yalnızca stator veya regülatör arızasına özgü değildir. Park halindeki elektrik tüketimi ve akünün kendi durumu da dikkate alınmalıdır.
İlk kontrolde doğru sırayı izlemek
Gösterge kesintisi yaşandığında bütün elektrik parçalarını aynı anda değiştirmek yerine belirtiler daraltılmalıdır.
Öncelikle sorunun yalnızca marş düğmesine basıldığında mı, yoksa kontak açıkken de mi gerçekleştiği belirlenir.
Ardından akünün fiziksel durumu ve bağlantıları kontrol edilir. Uygun şekilde şarj edilmiş akünün dinlenme ve marş yükü altındaki voltajları karşılaştırılır.
Sonuçlar normal görünüyorsa şase ve besleme kablolarındaki voltaj kayıpları araştırılır.
Motor çalıştırılabiliyorsa şarj sisteminin davranışı da ölçülür.
Akü ve bağlantılar sorunsuz olduğu halde kesinti sürüyorsa marş motoru, röle ve gösterge besleme devresi üzerinde daha ayrıntılı inceleme yapılabilir.
Bu sıra, yalnızca belirtiye bakarak gereksiz parça değiştirilmesini azaltmaya yardımcı olur.
Gösterge yeniden açıldığında sorun bitmiş sayılmaz
Marş sırasında ekranın kapanıp motor çalıştıktan sonra normale dönmesi, kesintinin nedeninin ortadan kalktığını göstermez.
Akü voltajı marş yükü sona erdiğinde yeniden yükselebilir. Gevşek bir bağlantı da düşük akım koşullarında geçici olarak yeterli temas sağlayabilir.
Bu nedenle motosikletin çalışması, elektrik sisteminin tamamen sağlıklı olduğu sonucunu doğurmaz.
Özellikle her marşta saat sıfırlanıyorsa, ekran tekrar başlatılıyorsa veya çalıştırma sırasında marş motoru belirgin biçimde zorlanıyorsa sorun araştırılmalıdır.
Motosiklet marşa basınca gösterge kapanması, çoğu durumda elektrik beslemesinin yük altındaki davranışıyla ilişkilendirilebilecek bir belirtidir. Ancak akü, bağlantılar, marş devresi ve gösterge beslemesi ayrı ayrı değerlendirilmeden kesin arıza tespiti yapılamaz.
En sağlıklı yaklaşım, gösterge ekranını doğrudan arızalı kabul etmek yerine marş sırasında elektrik sisteminin hangi noktada güç kaybettiğini belirlemektir.



