Anasayfa » Hız Göstergesi ile GPS Arasındaki Farkın Teknik Nedeni

Hız Göstergesi ile GPS Arasındaki Farkın Teknik Nedeni

Otomobilin hız göstergesi 100 km/sa değerinde sabitlenmişken navigasyon ekranında 95 km/sa yazıyor. Araç aynı hızda ilerlemeye devam ettiği halde iki ekrandaki rakamlar birbirini tutmuyor.

Bu durum, göstergelerden birinin mutlaka bozuk olduğu anlamına gelmez.

Hız göstergesi ile GPS arasındaki fark, iki sistemin hareket hızını farklı verilerle belirlemesinden ve otomobil göstergelerinin belirli toleranslara göre ayarlanmasından kaynaklanabilir.

Araç göstergesi genellikle tekerleklerin veya aktarma sisteminin dönüş hareketinden yararlanırken GPS, uydu sinyallerinden elde ettiği verilerle hız hesaplar. Lastik ölçüleri, gösterge kalibrasyonu ve uydu sinyalinin kalitesi de ortaya çıkan farkı etkileyebilir.

Aynı yolculuğu izleyen iki ayrı ölçüm

Otomobilin hız göstergesi, aracın belirli bir sürede ne kadar yol aldığını doğrudan ölçmek zorunda değildir.

Birçok araçta hız bilgisi, tekerleklerin dönüşü veya aktarma sistemindeki ilgili sensörlerden alınan verilerle hesaplanır.

Sistem bu dönüş hareketini aracın ilerleme hızıyla ilişkilendirir. Hesaplamada kullanılan değerler, aracın tasarımına ve üreticinin belirlediği kalibrasyona bağlıdır.

GPS ise tekerleklerin dönüş sayısını bilmez.

Telefon veya navigasyon cihazı, uydu sinyallerini işleyerek hareket hızına ilişkin ayrı bir değer oluşturur. GPS alıcısının kullandığı hesaplama yöntemi, sinyal koşulları ve cihazın özellikleri sonucu etkileyebilir.

Dolayısıyla aynı yolculuk sırasında iki farklı ölçümün aynı sayıyı göstermesi zorunlu değildir.

Gösterge 100, GPS 95 km/sa örneği

Düz bir yolda ilerleyen otomobilin göstergesinde 100 km/sa, GPS ekranında ise 95 km/sa görüldüğünü düşünün.

İki okuma arasında 5 km/sa fark vardır.

Bu durum çoğu zaman otomobilin göstergede gerçek hızdan daha yüksek bir değer sunmasıyla ilişkilidir. Ancak yalnızca GPS ekranına bakarak gerçek hızın kesinlikle 95 km/sa olduğu söylenemez.

GPS verisinin doğruluğu da ayrıca değerlendirilmelidir.

Önemli ayrıntı, otomobil hız göstergelerinin her zaman sıfır sapmayla çalışacak şekilde tasarlanmasının beklenmemesidir.

Hatta belirli araç tip onay düzenlemelerinde göstergenin gerçek hızdan düşük değer sunmaması açık bir teknik gerekliliktir.

Hız göstergelerindeki toleransın yasal karşılığı

Bir otomobilin hız göstergesinde görülen rakamla gerçek hız arasındaki ilişki, yalnızca üreticinin tercihine bırakılmış bir konu değildir.

Birleşmiş Milletler'in 39 No.lu Araç Regülasyonu (UN R39), kapsamındaki araçların hız göstergeleri için teknik koşullar tanımlar.

Düzenlemenin tip onayına ilişkin şartlarında, belirtilen test koşullarında gösterilen hızın gerçek hızdan düşük olmaması gerekir.

Aynı zamanda yüksek gösterimin de bir üst sınırı bulunur.

Bu sınır, gerçek hızın yüzde 10'una 4 km/sa eklenmesiyle hesaplanır.

Örneğin gerçek hızın 95 km/sa olduğu kabul edilirse tip onayı testindeki üst sapma sınırı 13,5 km/sa olur.

Burada yanlış anlaşılmaması gereken iki ayrıntı vardır.

İlki, bu değerin göstergenin mutlaka 13,5 km/sa fazla göstermesi gerektiği anlamına gelmemesidir. Belirlenen değer, ilgili test koşullarında izin verilen üst sapmadır.

İkincisi, düzenlemenin tip onayı ve seri üretim uygunluğu için farklı test hükümleri içermesidir. Bu nedenle tek bir formül, her kullanım koşulunda bütün araçlara uygulanacak kesin bir ölçüm sonucu olarak görülmemelidir.

Ayrıca otomobilin GPS ekranında görülen değer, düzenlemede kullanılan kontrollü gerçek hız ölçümünün doğrudan karşılığı değildir.

Lastiğin bir turda aldığı yol

Hız göstergesi ile GPS arasındaki farkı anlamak için tekerleğin yaptığı bir dönüşü düşünmek yeterlidir.

Bir lastik kendi çevresi boyunca yuvarlandığında araç belirli bir mesafe ilerler.

Lastiğin etkin yuvarlanma çevresi değişirse aynı sayıda tekerlek dönüşüyle alınan yol da değişebilir.

Hızın tekerlek dönüşü üzerinden hesaplandığı bir sistemde bu ilişki önem kazanır.

Örneğin aracın orijinal donanımından daha büyük yuvarlanma çevresine sahip bir lastik takıldığında, tekerlek aynı gerçek hızda daha az devir yapabilir.

Sistem yeni ölçüye uygun biçimde ayarlanmamışsa hesaplanan hız etkilenebilir.

Daha küçük yuvarlanma çevresinde ise bunun tersi yönde bir sapma ortaya çıkabilir.

Michelin'in lastik ölçüsü değişikliği açıklaması, onaylanmamış ölçülerin hız göstergesi ve kilometre sayacı okumalarını değiştirebileceğini belirtir.

Ancak aynı jant çapını kullanmak, lastiklerin toplam dış çapının da aynı olduğu anlamına gelmez. Lastik genişliği ve yanak oranı birlikte değerlendirilmelidir.

Lastikler değişmeden de fark değişebilir

Hız göstergesiyle GPS arasındaki farkın değişmesi için mutlaka farklı ebatta lastik takılması gerekmez.

Lastiklerin kullanım süresince aşınması, yuvarlanma özelliklerinde küçük değişiklikler oluşturabilir.

Hava basıncı, araç yükü ve lastiğin yapısı da etkin yuvarlanma çevresini etkileyen unsurlardır.

Bu yüzden yeni lastik takılmış bir otomobille aynı lastiklerin belirgin biçimde aşındığı dönemde yapılan ölçümler tamamen aynı sonucu vermeyebilir.

Ancak her basınç değişiminde göstergenin belirli miktarda artacağı veya azalacağı şeklinde sabit bir sonuç çıkarılamaz.

Lastiğin gerçek yuvarlanma davranışı, yalnızca dışarıdan ölçülen çapına bağlı değildir.

Continental'in lastik ölçüsü rehberi, jant-lastik birleşiminin toplam çapındaki değişikliklerin hız göstergesi doğruluğunu etkileyebileceğini açıklar.

Bu nedenle lastik seçiminde yalnızca görsel uyum değil, araç için onaylanan teknik ölçüler dikkate alınmalıdır.

GPS ekranının her zaman kesin değer göstermemesi

Navigasyon cihazının uydu verileriyle çalışması, ölçümün bütün koşullarda kusursuz olduğu anlamına gelmez.

Açık bir yolda güçlü uydu sinyaliyle hareket eden cihaz, hız hakkında güvenilir bir tahmin sunabilir.

Ancak tünele girildiğinde veya yüksek binaların arasından geçildiğinde sinyal kalitesi düşebilir.

Uydu sinyallerinin çevredeki yüzeylerden yansıması da cihazın hesaplamasını etkileyebilir.

GPS.gov tarafından yayımlanan doğruluk açıklamasında, hız ölçümünün uydu geometrisine, sinyal engellerine ve alıcının tasarımına bağlı olduğu belirtilir.

Bu nedenle navigasyon ekranındaki rakamın belirli anlarda gecikmeli değişmesi veya beklenmedik biçimde dalgalanması mümkündür.

Özellikle ani hızlanma ve frenleme sırasında iki ekranın aynı anda aynı değişimi göstermemesi, yalnızca otomobilin hız göstergesine bağlanmamalıdır.

GPS cihazının veriyi işleme ve ekrana aktarma biçimi de sonuçta rol oynayabilir.

Düz yolda farkın daha tutarlı görünmesi

Hız göstergesiyle GPS değerlerini karşılaştırırken ölçüm koşulları önemlidir.

Sürekli viraj alınan, hızlanıp yavaşlanan veya uydu sinyalinin sık kesildiği bir güzergâh, sağlıklı karşılaştırma için uygun değildir.

Sabit hızla ilerlenen ve uydu sinyalinin güçlü olduğu açık bir yol, iki sistem arasındaki sürekli farkın değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Ancak bu işlem trafik güvenliğinin önüne geçmemelidir.

Sürücü telefon ekranını takip etmek için dikkatini yoldan ayırmamalı, hız sınırlarını aşmamalı ve yalnızca karşılaştırma yapmak amacıyla gereksiz hızlanmamalıdır.

Gerekirse navigasyon verisi yolcu tarafından takip edilebilir.

Bir ölçümde görülen farktan kesin karar vermek yerine normal kullanım sırasında farklı uygun koşullardaki tutarlılık değerlendirilmelidir.

Gösterge farkının arıza belirtisine dönüşmesi

Hız göstergesinde GPS'e göre birkaç kilometrelik yüksek okuma görülmesi, tek başına arıza kanıtı değildir.

Ancak farkın daha önceki kullanım davranışından belirgin şekilde ayrılması dikkat gerektirebilir.

Özellikle gösterge hızının düzensiz biçimde yükselip düşmesi, araç sabit hızda ilerlerken olağandışı değerler göstermesi veya hız bilgisinin zaman zaman kaybolması teknik inceleme gerektirebilir.

Böyle durumlarda olası nedenler arasında hız verisini sağlayan sensörler, ilgili elektrik bağlantıları, gösterge sistemi veya araçtaki diğer elektronik sorunlar bulunabilir.

Bununla birlikte GPS cihazının kendisinden kaynaklanan hatalar da elenmelidir.

Yalnızca iki ekranda farklı rakamlar görülmesi, belirli bir sensörün arızalandığını göstermek için yeterli değildir.

Aracın lastik ölçüleri üretici tarafından onaylanan değerlerle uyuşuyorsa ve gösterge olağan biçimde çalışıyorsa küçük, tutarlı bir yüksek gösterim tek başına sorun olarak değerlendirilmemelidir.

Kilometre sayacıyla aynı farkın oluşması zorunlu değil

Hız göstergesiyle kilometre sayacı birbirine yakın kavramlar gibi görünse de aynı bilgiyi sunmaz.

Hız göstergesi belirli bir andaki hareket hızını belirtir. Kilometre sayacı ise otomobilin katettiği toplam mesafeyi kaydeder.

Bu iki işlevin hesaplama ve gösterim yöntemleri araç tasarımına göre farklılık gösterebilir.

Bu nedenle hız göstergesi GPS'ten yüzde 5 yüksek değer gösteriyorsa kilometre sayacının da mutlaka yüzde 5 fazla kayıt yaptığı söylenemez.

Lastik çevresindeki değişiklikler mesafe hesabını da etkileyebilir. Ancak hız göstergesindeki farktan hareketle kilometre sayacının hatasını doğrudan belirlemek doğru değildir.

İki sistemin doğruluğu ayrı ölçüm koşullarıyla değerlendirilmelidir.

Hız sınırında hangi değer esas alınmalı

Gösterge ile GPS arasındaki farkı fark eden sürücünün, navigasyon ekranını mutlak doğru kabul ederek otomobilin hızını artırması güvenli bir yaklaşım değildir.

GPS ölçümü anlık koşullardan etkilenebilir. Gösterge sapması da her hızda aynı miktarda olmak zorunda değildir.

Örneğin iki ekran arasında 100 km/sa civarında görülen 5 km/sa farkın, bütün hızlarda değişmeden devam edeceği varsayılmamalıdır.

Hız sınırlarına uyarken aracın kendi hız göstergesi esas alınmalı, yol ve trafik koşulları gerektiriyorsa daha düşük hız tercih edilmelidir.

GPS verisi, gösterge davranışını anlamaya yardımcı bir karşılaştırma aracı olarak değerlendirilmelidir.

İki farklı rakamın arkasındaki ortak hareket

Otomobil göstergesi 100 km/sa, GPS ise 95 km/sa gösterdiğinde araç iki farklı hızda ilerliyor değildir.

İki sistem, aynı hareketi farklı ölçüm ve hesaplama yöntemleriyle ifade etmektedir.

Hız göstergesi GPS farkı, üreticinin gösterge kalibrasyonundan, lastiklerin yuvarlanma özelliklerinden veya GPS ölçüm koşullarından kaynaklanabilir.

Belirli tip onay standartlarında göstergenin gerçek hızdan düşük okumaması şartı da bu ilişkinin önemli bir parçasıdır.

Fark küçük ve tutarlıysa tek başına arıza anlamına gelmez. Ancak beklenmedik büyüklükteki sapmalar, düzensiz hız okumaları veya lastik ölçüsü değişiklikleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Günlük kullanımda en doğru yaklaşım, gösterge ile GPS arasında görülen farkı hız artırmak için gerekçe olarak değil, iki farklı ölçüm sisteminin çalışma özelliklerini anlamak için kullanmaktır.